Historyczna analogia
Dziś mija 231. rocznica jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach Polski. 24 października 1795 roku Rosja, Prusy i Austria, trzy ówczesne europejskie potęgi, podpisały traktat III rozbioru Polski, przypieczętowując upadek Rzeczypospolitej, która na 123 lata utraciła niepodległość.
Mocarstwa te mogły sobie pozwolić na tak bezprecedensowy akt agresji wobec Rzeczypospolitej między innymi dlatego, że była ona państwem wewnętrznie osłabionym, niezdolnym do skutecznego przeciwstawienia się ich ekspansji. Do tego stanu w znacznym stopniu przyczyniła się zasada liberum veto, pozwalająca pojedynczemu posłowi zerwać obrady sejmu i unicestwić rezultaty jego prac. Prowadziło to do paraliżu ustawodawczego, uniemożliwiało przeprowadzenie niezbędnych reform, a także utrudniało uchwalanie podatków, bez których nie sposób było utrzymać armii zdolnej do obrony państwa.
Dzisiaj, oczywiście w zupełnie innych realiach ustrojowych, swoistą rolę tamtego szlacheckiego posła zdaje się odgrywać sprawujący urząd Prezydenta RP Karol Nawrocki, który z przysługującego mu konstytucyjnego prawa weta korzysta niezwykle skutecznie, a w mojej ocenie jeszcze bardziej woluntarystycznie. I choć współczesne weto prezydenckie nie jest tożsame z dawnym liberum veto, trudno nie dostrzec pewnej analogii w wykorzystywaniu uprawnienia do blokowania decyzji podejmowanych przez parlament.
Co więcej, dzisiejszy prezydent nie musi nawet tłumaczyć się ze swoich motywów tak, jak niegdyś nie musiał tego czynić pierwszy lepszy szlachecki ciura i gołodupiec, który jednym słowem potrafił sparaliżować obrady sejmu, nie bacząc na interes Rzeczypospolitej.
Przed wiekami nasz wielki poeta Jan Kochanowski w Pieśni o spustoszeniu Podola, rozpoczynającej się od słów „Wieczna sromota i nienagrodzona szkoda”, pisał:
Cieszy mię ten rym: „Polak mądr po szkodzie”;
Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzie,
Nową przypowieść Polak sobie kupi,
Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.
Niech więc te słowa, napisane na długo przed rozbiorami, pozostaną dla nas swoistym memento, przypominającym, że państwa nie osłabiają wyłącznie ich zewnętrzni wrogowie. Równie niebezpieczne bywają wewnętrzne podziały, partykularne interesy i niezdolność do przedłożenia dobra wspólnego ponad doraźne korzyści polityczne.
Bo choć historia nigdy nie powtarza się dokładnie w tej samej postaci, warto pamiętać, że analogie nie dowodzą prawdy, ale potrafią ją obnażyć.








