Dlaczego polska lewica przegrywa?
Polska lewica przegrywa, ponieważ – według mnie – w Polsce praktycznie nie ma już czegoś takiego jak autentyczny ruch polityczny reprezentujący interesy klasy robotniczej, skupiony wokół partii robotniczej w klasycznym rozumieniu tego określenia. Takiej, jaka – przynajmniej w założeniu – istniała w czasach PRL. I chociaż w 1989 roku tak zwana władza robotnicza poniosła ostateczną klęskę, to ja do dziś uważam, że stało się to między innymi w następstwie wielkiego politycznego oszustwa, którego ofiarą padła polska klasa robotnicza. Piszę o tym z pełnym przekonaniem, ponieważ nie znam tamtych wydarzeń wyłącznie z książek, opracowań historycznych czy telewizyjnych wspomnień ich uczestników. Sam żyłem w tamtych czasach, obserwowałem zachodzące przemiany i wyciągałem z nich własne wnioski. I właśnie z perspektywy tych osobistych doświadczeń oceniam dziś to, co wydarzyło się w Polsce w latach osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych.
Przecież u źródeł „Solidarności” leżał autentyczny, masowy protest robotniczy przeciwko wypaczeniom istniejącego ustroju, nadużyciom władzy i przywilejom partyjnej nomenklatury. Symbolem ówczesnych nastrojów było hasło „Socjalizm tak, wypaczenia nie”, wyrażające przekonanie części protestujących, że należy naprawić istniejący system, a niekoniecznie zastępować go kapitalizmem. I właśnie w tym miejscu zaczyna się historia owego wielkiego oszustwa, o którym wspomniałem. Z czasem bowiem coraz większy wpływ na kierunek polityczny „Solidarności” zaczęli uzyskiwać tak zwani doradcy, wywodzący się z kręgów inteligenckich, w tym również ze środowisk dawnych działaczy PZPR i rodzin związanych z elitami politycznymi Polski Ludowej. Ludzie, których polityczne korzenie nierzadko tkwiły w środowiskach odsuniętych wcześniej od władzy lub pozostających w konflikcie z ówczesnym kierownictwem partyjnym, znaleźli w robotniczym buncie doskonałą okazję do realizacji własnych koncepcji politycznych. I chociaż nominalnie na czele tego wielkiego ruchu stał autentyczny robotnik, Lech Wałęsa, człowiek z podstawowym jedynie wykształcenia i bez szczególnego przygotowania intelektualnego, to rzeczywisty wpływ na kształtowanie jego politycznej przyszłości uzyskiwali ludzie, których cele coraz bardziej odbiegały od pierwotnych oczekiwań protestujących robotników.
Najbardziej wymownym symbolem tej przemiany było dla mnie stopniowe porzucenie myślenia o naprawie socjalizmu i zastąpienie go obietnicą zbudowania z Polski „drugiej Japonii”. Hasło piękne, chwytliwe, działające na wyobraźnię społeczeństwa zmęczonego kryzysem gospodarczym i pustymi półkami sklepowymi. Tyle tylko, że nikt nie tłumaczył robotnikom, iż za owym japońskim dobrobytem kryje się kapitalistyczny system gospodarczy, w którym interesy wielkiego kapitału potrafią skutecznie przeważać nad interesami świata pracy. W latach osiemdziesiątych japoński rząd przeprowadzał reformy prywatyzacyjne, których szczególnie wymownym przykładem była prywatyzacja państwowych kolei w 1987 roku. Jej następstwem było między innymi drastyczne osłabienie jednego z najsilniejszych i najbardziej bojowych związków zawodowych w Japonii – Kokuro. A przecież właśnie takie związki stanowią dla robotników najskuteczniejszą broń w walce o własne prawa. Nie chodzi mi o to, że japońskim pracownikom formalnie odebrano prawo do strajku, bo tak nie było. Chodzi o coś znacznie ważniejszego: można pozostawić ludziom prawo do protestowania, a jednocześnie tak przebudować gospodarkę i stosunki pracy, aby skuteczne organizowanie masowych protestów stało się nieporównanie trudniejsze.
I właśnie tego rodzaju konsekwencji zachodnich i japońskich wzorców gospodarczych polskim robotnikom, zachwyconym obietnicą przyszłego dobrobytu, moim zdaniem nie przedstawiono uczciwie.
Drugim, jeszcze bardziej przekonującym mnie dowodem owego oszustwa był słynny Plan Balcerowicza i sposób przeprowadzenia polskiej transformacji gospodarczej. W jej następstwie z mapy Polski zniknęła ogromna liczba wielkich państwowych zakładów przemysłowych i rolnych, a wraz z nimi wielotysięczne skupiska robotnicze, które wcześniej miały realny wpływ nie tylko na życie gospodarcze, lecz także na wydarzenia polityczne. Nie zamierzam twierdzić, że wszystkie te przedsiębiorstwa były doskonale zarządzane i mogły funkcjonować bez jakichkolwiek zmian. Ale nie uwierzę, że jedyną możliwą drogą do nowoczesnej gospodarki była tak głęboka destrukcja polskiego przemysłu i rozbicie środowisk robotniczych. Przecież siła polskich robotników brała się nie tylko z ich liczebności, ale przede wszystkim ze zdolności do organizowania wielkich, skoordynowanych strajków, które potrafiły sparaliżować całe gałęzie gospodarki i zmusić każdą władzę do poważnego traktowania ich postulatów.
I co się z tą siłą stało?
Została w znacznej mierze rozproszona i pozbawiona swoich dawnych podstaw organizacyjnych. Robotnicy, którzy swoimi strajkami przyczynili się do obalenia poprzedniego ustroju, w nowym systemie utracili znaczną część możliwości skutecznego przeciwstawiania się decyzjom rządzących. I właśnie dlatego nazywam to wielkim oszustwem. Bo ludziom, którzy walczyli o poprawę własnego losu, obiecano dobrobyt, a w rezultacie odebrano im znaczną część siły, dzięki której mogli wcześniej o ten dobrobyt skutecznie walczyć.
Dziś oczywiście nadal mamy robotników, ale nie mamy już klasy robotniczej w takim znaczeniu politycznym i organizacyjnym, w jakim istniała ona w czasach PRL. Wielkie skupiska pracowników zatrudnionych w kopalniach, hutach, stoczniach i zakładach przemysłowych zostały w znacznej mierze zastąpione przez rozproszony świat pracowników najemnych, zatrudnionych w przedsiębiorstwach prywatnych, handlu, usługach, transporcie czy logistyce. I chociaż ludzie ci nadal żyją przede wszystkim z własnej pracy, to obecna struktura gospodarki sprawia, że zorganizowanie ogólnopolskiego, jednoczesnego protestu na skalę porównywalną z wielkimi strajkami z lat osiemdziesiątych byłoby dziś nieporównanie trudniejsze. A przecież to właśnie zdolność do wspólnego działania stanowiła niegdyś o politycznej sile klasy robotniczej. Dzisiaj ta siła została w znacznym stopniu utracona, co zresztą znakomicie odpowiada interesom tych, którzy sprawują władzę polityczną i gospodarczą.
A współczesna polska lewica?
Niestety, kiedy patrzę na jej polityczne oblicze, coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że mamy do czynienia z klasyczną lewicą kawiorową, zdominowaną przez wielkomiejskie, liberalne środowiska inteligenckie, które o problemach ludzi pracy potrafią pięknie opowiadać, ale coraz trudniej dostrzec w nich autentycznych reprezentantów tych środowisk. Zresztą bardzo chciałbym zobaczyć szczegółowe zestawienie struktury zawodowej i społecznej członków Nowej Lewicy. Ilu jest wśród nich robotników, pracowników produkcyjnych, magazynierów, kierowców, sprzedawców czy przedstawicieli innych zawodów utrzymujących się z pracy najemnej, a ilu ludzi wywodzących się ze środowisk akademickich, urzędniczych, medialnych i szeroko rozumianej inteligencji?
Nie znam takich szczegółowych statystyk i zastanawiam się, dlaczego kierownictwo partii nie przedstawia ich opinii publicznej. Być może wówczas łatwiej byłoby zrozumieć, dlaczego ugrupowanie mieniące się reprezentantem ludzi pracy ma tak wielkie trudności z uzyskaniem ich rzeczywistego, masowego poparcia.
Żeby jednak nie było nieporozumień, doskonale wiem, że Nowa Lewica ma w swoim programie wiele postulatów dotyczących obrony praw pracowniczych, poprawy warunków zatrudnienia, wynagrodzeń, mieszkalnictwa czy zabezpieczenia społecznego. Wiem również, że współpracuje ze związkami zawodowymi, w tym z OPZZ, i podejmuje działania na rzecz ochrony praw kobiet. Problem polega jednak na tym, że te wszystkie działania, w moim odczuciu, niemal całkowicie giną w medialnym gwarze haseł światopoglądowych, zwłaszcza tych dotyczących praw osób LGBT+.
I tu dochodzimy do sprawy, której politycy Nowej Lewicy najwyraźniej nie potrafią zrozumieć. Nie mam nic przeciwko obronie praw gejów, lesbijek i innych osób należących do mniejszości seksualnych. Przeciwnie, uważam, że w demokratycznym państwie każdy obywatel powinien korzystać z jednakowej ochrony prawnej, niezależnie od swojej orientacji seksualnej. Ale na miłość boską, czy naprawdę politycy lewicy wierzą, że to właśnie na tych postulatach zbudują wielką, liczącą się siłę parlamentarną? Czy rzeczywiście nie dostrzegają, że dla milionów zwykłych pracowników najważniejsze są zarobki, warunki pracy, bezpieczeństwo zatrudnienia, koszty utrzymania, dostęp do mieszkań, opieki zdrowotnej i perspektywa godnej emerytury? Przecież człowiek, który każdego miesiąca zastanawia się, czy wystarczy mu pieniędzy na utrzymanie rodziny, nie zacznie nagle głosować na lewicę tylko dlatego, że jej politycy najgłośniej wypowiadają się w sprawach światopoglądowych.
I żeby było zupełnie jasne: nie postuluję rezygnacji z obrony praw mniejszości ani z walki z dyskryminacją. Chodzi mi o zachowanie elementarnych proporcji i o przypomnienie sobie, czym w ogóle powinna być partia lewicowa. Bo jeżeli lewica chce reprezentować ludzi pracy, to właśnie ich problemy powinny znajdować się w centrum jej politycznej działalności, a nie pojawiać się gdzieś na marginesie medialnych sporów. Tymczasem odnoszę wrażenie, że dla części współczesnych polityków lewicy znacznie ważniejsze stało się zdobywanie uznania w wielkomiejskich środowiskach liberalnych niż odbudowanie więzi z milionami ludzi utrzymujących się z własnej pracy. A potem ci sami politycy dziwią się, że robotnicy i pracownicy najemni głosują na prawicę, często nawet na ugrupowania, których programy gospodarcze mogą być sprzeczne z ich rzeczywistymi interesami.
I właśnie w tym dostrzegam największą słabość współczesnej polskiej lewicy. Utraciła ona, moim zdaniem, zdolność przemawiania do tych środowisk, które historycznie stanowiły fundament jej politycznej siły. Zamiast odbudowywać poczucie wspólnoty interesów ludzi pracy, coraz częściej pozwala sprowadzać swój publiczny wizerunek do sporów światopoglądowych, które – choć ważne – nie zastąpią programu społecznego zdolnego porwać za sobą miliony wyborców.
I dlatego powtórzę raz jeszcze: to nie polscy geje i lesbijki, jako odrębna grupa wyborców, zapewnią Nowej Lewicy pozycję naprawdę liczącej się siły parlamentarnej. Może to uczynić dopiero odzyskanie zaufania szeroko rozumianego świata pracy, tych wszystkich ludzi, którzy każdego dnia swoją pracą utrzymują polską gospodarkę, a coraz częściej nie widzą w żadnej partii politycznej autentycznego reprezentanta swoich interesów.
I to właśnie politycy Nowej Lewicy powinni mieć nieustannie na uwadze. Bo dopóki nie zrozumieją tej prostej prawdy, dopóty pozostanie im rola politycznego dodatku do innych ugrupowań, a nie samodzielnej, wielkiej siły lewicowej. I niech później nie opowiadają, że polskie społeczeństwo nie dorosło do lewicowych ideałów. Być może bowiem problem polega na czymś zupełnie odwrotnym: to współczesna polska lewica nie dorosła do reprezentowania interesów ludzi, w których imieniu tak chętnie zabiera głos.








