Janusz "Bartek" Bartkiewicz

TRYBUNA MYŚLI NIESKRĘPOWANEJ

sobota, 10 październik 2026 10:53

Patriotyzm, praworządność i wszechpotężny Putin

  •  
Oceń artykuł
(2 głosów)

 

Niedawno obudziłem się rano, spojrzałem przez okno i ze zdumieniem stwierdziłem, że nie dostrzegam żadnych oznak wojny. Nie było wybuchów, nie przelatywały rakiety, a ludzie, jak gdyby nigdy nic, zajmowali się swoimi codziennymi sprawami. Tymczasem słuchając niektórych polityków i komentatorów, można odnieść wrażenie, że Polska od dawna znajduje się niemal na pierwszej linii frontu, a rosyjskie zagrożenie czyha na nas za każdym rogiem. I wtedy przyszła mi do głowy myśl, że jednym z najbardziej niebezpiecznych skutków patriotyzmu emocjonalnego jest prowojenna histeria, która z czasem zaczyna zastępować racjonalne myślenie o bezpieczeństwie państwa.

Nie zamierzam oczywiście twierdzić, że Rosja nie stanowi zagrożenia ani że jej służby nie prowadzą przeciwko Polsce i innym państwom europejskim działalności wywiadowczej, dezinformacyjnej czy sabotażowej. Zresztą takie działania prowadzą bez wątpienia wszystkie państwa na ziemskim globie.

Rzecz jednak w tym, że dostrzeganie rzeczywistego zagrożenia jest czymś zupełnie innym niż przypisywanie Rosjanom niemal każdego nieszczęścia, jakie przydarza się nam w kraju. W tym drugim przypadku nie mamy już do czynienia z analizą faktów, lecz z osobliwą odmianą politycznej wiary, w której odpowiedź znana jest jeszcze przed postawieniem pytania.

Zastanawiam się przy tym, czy ta nieustanna mobilizacja patriotycznych emocji nie służy również odwracaniu uwagi społeczeństwa od problemów znacznie bliższych, za które odpowiedzialności nie sposób przerzucić na Kreml. Bo cóż to właściwie za kraj, w którym można, według publicznie formułowanych zarzutów, wyłudzić mieszkanie od wiekowego inwalidy, przez wiele tygodni korzystać z państwowego hotelu, nie regulując należności, albo wykorzystując zajmowane stanowisko, fundować sobie i rodzinie konie za publiczne pieniądze, a następnie nadal sprawować funkcje państwowe, które przynajmniej w teorii powinny kojarzyć się z uczciwością i odpowiedzialnością?

Kto wie, o jakim kraju mowa, niech się tą wiedzą podzieli. Ja bowiem coraz częściej odnoszę wrażenie, że w Polsce odpowiedzialność za naruszanie prawa zależy nie tyle od rodzaju popełnionego czynu, ile od pozycji politycznej człowieka, który miałby się go dopuścić. Im wyżej ktoś usadowił się w hierarchii władzy, tym więcej pojawia się prawnych subtelności, proceduralnych przeszkód i uczonych wywodów tłumaczących, dlaczego zastosowanie wobec niego zwyczajnych przepisów okazuje się przedsięwzięciem niemal niewykonalnym.

Mamy przecież w Polsce tylu znakomitych prawników, konstytucjonalistów, profesorów i komentatorów, których wiedzy nie sposób kwestionować i których, jak sądzę, nie zaraził jeszcze wirus pisowskiego pojmowania praworządności. A jednak wszyscy ci mądrzy ludzie od lat nie potrafią skutecznie uporać się z prawnymi i politycznymi następstwami działalności Ziobry i Kaczyńskiego. Czasami zaczynam się nawet zastanawiać, czy to przypadkiem ja nie jestem na tyle ograniczony, że wydaje mi się, iż świat prawa jest znacznie prostszy, niż przedstawiają go jego najwybitniejsi znawcy.

Weźmy chociażby Trybunał Konstytucyjny. Konstytucja i ustawy określają przecież zasady funkcjonowania organów państwa, kompetencje osób sprawujących władzę oraz granice, których przekraczać im nie wolno. Dlaczego zatem, kiedy pojawia się pytanie o możliwość przywrócenia zgodnego z prawem funkcjonowania Trybunału, rozpoczyna się niekończący się festiwal prawniczych fikołków? Dlaczego tak trudno uzyskać jednoznaczną odpowiedź na pytanie, czy państwo może zastosować przewidziane prawem środki przymusu wobec osób, które bezprawnie uniemożliwiają wykonywanie jego konstytucyjnych zadań?

W moim przekonaniu odpowiedź powinna wynikać z elementarnej zasady, że państwo ma obowiązek chronić porządek prawny, w tym konstytucyjny, niezależnie od tego, kto go narusza. Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na dowolne używanie siły przez rząd, ponieważ każda taka czynność musi mieć konkretną podstawę prawną i pozostawać pod odpowiednią kontrolą. Nie widzę jednak powodu, dla którego polityczny charakter konfliktu miałby sam przez się wykluczać stosowanie przewidzianych ustawą środków przymusu, jeżeli spełnione zostały wszystkie warunki ich użycia.

Dotyczy to również parlamentarzystów, choć ich immunitet podlega szczególnym konstytucyjnym gwarancjom. Immunitet nie jest przecież licencją na bezkarność, podobnie jak pełnienie wysokiej funkcji państwowej nie może oznaczać zwolnienia z obowiązku przestrzegania prawa. Jeżeli zachodzą ustawowe podstawy zatrzymania, przedstawienia zarzutów i pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej, państwo powinno uruchomić odpowiednie procedury, respektując przy tym uprawnienia sądów i gwarancje procesowe. W przeciwnym razie praworządność staje się pojęciem, którym politycy chętnie posługują się podczas konferencji prasowych, lecz które dziwnie traci na znaczeniu, kiedy trzeba zastosować je wobec ludzi wpływowych.

Jako były policjant przywykłem do przekonania, że przepisy prawa mają służyć ich stosowaniu, a nie nieustannemu poszukiwaniu powodów, dla których zastosować ich nie można. Odpowiedzialność karna nie kończy się wprawdzie automatycznie odsiadką, bo o winie i karze rozstrzyga sąd, ale droga od uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa do prawomocnego wyroku nie powinna zamieniać się w labirynt politycznych uników. Zwłaszcza kiedy chodzi o ludzi, którzy sami przez lata zapewniali społeczeństwo, że wobec prawa wszyscy jesteśmy równi.

I oto dochodzimy do kolejnego paradoksu. Z jednej strony państwo sprawia wrażenie bezradnego wobec własnych problemów ustrojowych, z drugiej zaś niektórzy jego przedstawiciele wykazują zadziwiającą sprawność w wykrywaniu zagrożeń płynących z Moskwy. Mam nawet wrażenie, że powoli rodzi się nowa specjalność polityczno-medialna, polegająca na odkrywaniu rosyjskiej inspiracji w wydarzeniach, których przyczyny nie zostały jeszcze należycie wyjaśnione.

Niedawno zastanawiałem się, kiedy usłyszymy o kolejnej odmianie wojny hybrydowej prowadzonej przeciwko Polsce przez wraże siły rosyjskie. Obserwując wypowiedzi ministra Sikorskiego i Sławomira Sierakowskiego z „Krytyki Politycznej”, odnoszę wrażenie, że obaj znacznie szybciej ode mnie potrafią dostrzegać nowe obszary rosyjskiego oddziaływania. Być może więc nie powinienem być zdziwiony, że podobne podejrzenia zaczynają pojawiać się również w kontekście tragicznych wydarzeń w polskich szkołach.

Przewidywałem, że prędzej czy później ktoś spróbuje powiązać te dramaty z działalnością Putina. I rzeczywiście, kiedy wczoraj wieczorem (09.10.2026) usłyszałem pytanie skierowane przez dziennikarkę TVN24 do komendanta głównego Policji Marka Boronia w programie „Fakty po Faktach”, uznałem, że moja obawa zaczyna się materializować. Samo postawienie pytania o możliwą rosyjską inspirację nie stanowi jeszcze dowodu, że taka inspiracja rzeczywiście miała miejsce. Pokazuje jednak, jak łatwo określony sposób interpretowania wydarzeń przenika do debaty publicznej, zanim zostaną przedstawione przekonujące ustalenia śledczych.

Mam coraz większe zastrzeżenia do sposobu, w jaki niektóre media, w tym TVN24, uczestniczą w budowaniu atmosfery zagrożenia ze strony Rosji. Krytyka polityki Kremla, jego agresji wobec Ukrainy czy działalności rosyjskich służb jest czymś zrozumiałym, ale nie powinna przeradzać się w podsycanie zbiorowej niechęci do Rosjan ani w sugerowanie, że za każdym dramatycznym wydarzeniem musi kryć się ręka Putina. Nie dostrzegam żadnej korzyści z zastępowania ustaleń dowodowych politycznymi podejrzeniami, nawet jeżeli takie podejrzenia doskonale wpisują się w dominującą narrację.

A swoją drogą, jeżeli przyjąć wszystkie przypisywane Putinowi możliwości, to trzeba byłoby uznać go za najpotężniejszego człowieka świata. Ten parszywiec miałby bowiem nie tylko wpływać na wybory prezydentów, posłów, kongresmenów i senatorów w najważniejszych państwach Europy, w Polsce oraz w Stanach Zjednoczonych, lecz także skrycie manipulować młodymi ludźmi, nakłaniając ich do urządzania krwawych napaści w szkołach. Wszystko oczywiście po to, aby osłabiać społeczeństwa państw uznawanych za wrogie Rosji, podważać zaufanie obywateli do władz i siać chaos, z którego Kreml miałby następnie czerpać polityczne korzyści.

Jeżeli rzeczywiście przypisalibyśmy mu tak rozległe możliwości, należałoby chyba przestać mówić o rosyjskim prezydencie, a zacząć o jakiejś nadprzyrodzonej istocie, która z moskiewskiego gabinetu steruje niemal wszystkimi nieszczęściami współczesnego świata. Zastanawia mnie tylko, dlaczego człowiek obdarzony tak niezwykłą zdolnością manipulowania społeczeństwami nie potrafi równie skutecznie rozwiązać problemów własnego państwa.

Na szczęście, sądząc po skali podobnych tragedii, nasza młodzież najwyraźniej wykazuje większą odporność na tę hipotetyczną rosyjską wszechmoc. Być może działa tu jakaś cudowna szczepionka narodowej rusofobii, którą politycy i komentatorzy aplikują społeczeństwu w coraz większych dawkach. Gorzej przedstawia się sytuacja za oceanem, gdzie problem przemocy z użyciem broni palnej w szkołach przybrał rozmiary, które w Polsce wciąż wydają się niewyobrażalne.

Przywoływane przeze mnie amerykańskie zestawienia mówią o 146 incydentach z użyciem broni palnej w analizowanym okresie 2026 roku, wobec 352 w analogicznym zestawieniu dotyczącym 2023 roku. Oczywiście takie porównanie wymaga uwzględnienia przyjętej definicji incydentu i dokładnego okresu, którego dotyczą dane. Jeżeli jednak potraktować te liczby jako element naszej politycznej satyry, można byłoby dojść do niezwykle pocieszającego wniosku, że wpływy Putina na amerykańską młodzież wyraźnie słabną. A może po prostu rosyjskie służby postanowiły ograniczyć działalność w tym sektorze i przerzucić część swoich agentów do polskich szkół?

Żarty żartami, ale za problemem szkolnych strzelanin kryje się znacznie poważniejsza kwestia, a mianowicie dostępność broni palnej. I tutaj dochodzimy do poglądów panów Nawrockiego, Bosaka i Mentzena, których wypowiedzi dotyczące prawa do posiadania broni skłaniają mnie do zastanowienia się, czy dostrzegają wszystkie społeczne konsekwencje postulowanej liberalizacji przepisów.

Nie twierdzę, że każdy posiadacz broni jest potencjalnym przestępcą ani że samo złagodzenie przepisów musi automatycznie prowadzić do amerykańskiej skali przemocy. Uważam jednak, że zwiększanie dostępności broni palnej bez odpowiednio rygorystycznych zabezpieczeń może zwiększać ryzyko jej wykorzystania w konfliktach, których uczestnicy dotychczas dysponowali znacznie mniej niebezpiecznymi narzędziami.

Wyobraźmy sobie sfrustrowanego młodzieńca, który po kolejnej szkolnej awanturze postanawia wyrównać rachunki z kolegami albo nauczycielami. Dzisiaj dostęp do broni palnej jest dla niego stosunkowo trudny. W przyszłości, przy znacznie większym nasyceniu społeczeństwa bronią, mógłby próbować wykraść ojcu pistolet z domowej szafy lub sejfu. A przecież nie każdy właściciel broni będzie równie odpowiedzialny, nie każdy zadba o właściwe zabezpieczenia i nie każdy okaże się odporny na pokusę lekceważenia przepisów. Wystarczy jeden taki przypadek, aby szkolny konflikt zakończył się tragedią.

Dlatego zamiast rozważać, czy za agresywnymi zachowaniami młodzieży przypadkiem nie stoi Putin, wolę wsłuchiwać się w poważną dyskusję o przyczynach przemocy, kondycji polskiej szkoły, skuteczności profilaktyki i granicach dostępu do broni palnej. Podobnie jak zamiast kolejnych patriotycznych uniesień i nieustannego straszenia wojną wolę zobaczyć państwo, które potrafi skutecznie egzekwować własne prawo, chronić obywateli przed nadużyciami i przywracać porządek tam, gdzie został on rzeczywiście naruszony.

Bo patriotyzm nie powinien polegać na tym, kto głośniej krzyczy o rosyjskim zagrożeniu, kto bardziej nienawidzi Putina ani kto częściej zapewnia, że gotów jest walczyć za ojczyznę. W moim przekonaniu znacznie ważniejszym sprawdzianem patriotyzmu jest stosunek do własnego państwa, jego prawa i obywateli, zwłaszcza tych najsłabszych, których nie chronią ani polityczne znajomości, ani pieniądze, ani immunitety.

I dlatego, kiedy następnym razem obudzę się rano i za oknem nadal nie zobaczę wojny, nie zamierzam z tego powodu odczuwać patriotycznego niedosytu. Znacznie bardziej ucieszyłaby mnie wiadomość, że w Polsce wreszcie zaczęto jednakowo traktować wobec prawa zwykłego obywatela i człowieka sprawującego wysoką funkcję państwową, że konstytucja przestała być przedmiotem politycznych targów, a bezpieczeństwo społeczeństwa zaczęto budować na podstawie rzeczywistych zagrożeń, zamiast nieustannie podsycać zbiorowe emocje.

Bo może się w końcu okazać, że w pogoni za wszechobecnym Putinem przeoczymy tych, którzy znacznie bliżej, na naszych własnych oczach, wyrządzają państwu szkody, za które żaden rosyjski agent nie musi nawet brać odpowiedzialności.


2779756