Czekając na Damoklesa
Choć Polska formalnie pozostaje państwem demokratycznym, niewielu obywateli zdaje sobie sprawę z pełnej skali konsekwencji tzw. reformy wymiaru sprawiedliwości, przeprowadzonej w ostatnich latach pod auspicjami Zbigniewa Ziobry i Jarosława Kaczyńskiego. To, co przez część opinii publicznej nazywane jest „deformą”, doprowadziło do stanu faktycznego, w którym fundamenty państwa prawa zostały poważnie nadwyrężone – zarówno w wymiarze instytucjonalnym, jak i obywatelskim.
Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednoznacznie kwestionujące status Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego jako niezależnego sądu, niesie za sobą bardzo poważne konsekwencje. Skoro organ ten nie spełnia unijnych i konstytucyjnych standardów, to jego orzeczenia – w tym dotyczące ważności wyborów – nie mogą być uznawane za skuteczne. Tym samym istnieje poważna wątpliwość, czy potwierdzenie ważności wyborów parlamentarnych z 2023 roku – w których zwyciężyła demokratyczna opozycja – w ogóle miało umocowanie prawne. Tak samo wygląda sprawa z wyborem nowego prezydenta, bo znów pojawia się problem uznania skuteczności wyborów i możliwości zaprzysiężenia.
Problem jest niezwykle złożony z powodu braku instytucji, która w świetle prawa mogłaby skutecznie orzec o ważności wyborów, zarówno parlamentarnych, jak i prezydenckich. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest impas ustrojowy – luka konstytucyjna, która nie została przewidziana przez twórców Konstytucji z 1997 roku. Jak się okazało, twórcy ci nie byli w stanie sobie wyobrazić, że do władzy może dojść taki „polityczny potworek” jak Jarosław Kaczyński i jego antyustrojowa partia, obłudnie nazywająca się Prawo i Sprawiedliwość, który doprowadzi do całkowitej dewastacji całego konstytucyjnego systemu prawnego.
Trzeba mieć świadomość, że to nie jest jakiś wydumany abstrakcyjny problem, bo w przypadku braku ważnego potwierdzenia wyników wyborów, formalnie nie można mówić o legalnym powierzeniu mandatów parlamentarnych czy prezydenckich. A to oznaczałoby, że Sejm, Senat i Prezydent działają bez pełnej podstawy konstytucyjnej. Co więcej, Kodeks wyborczy nie przewiduje automatycznego powtórzenia wyborów w sytuacji uznania ich za nieważne przez organ, który sam nie spełnia kryteriów sądu. A bez zmiany ustawy regulującej sprawę stwierdzenia ważności wyborów będziemy mieli z ciągle powtarzającym się kryzysem parlamentarnym. Problem polega na tym, że w aktualnej i przyszłej sytuacji nie ma i nie będzie organu, który mógłby nową ustawę uchwalić.
W normalnym funkcjonowaniu państwa prawa zastosowanie miałby art. 245 Kodeksu wyborczego – po stwierdzeniu ważności bądź nieważności wyborów przez Sąd Najwyższy, Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza uchwałę w Dzienniku Ustaw. Następnie Prezydent RP, działając na podstawie art. 98 Konstytucji, powinien zarządzić nowe wybory, jeśli Sejm nie może się ukonstytuować. Jednak dziś nie ma ani ważnej uchwały, ani też pewności co do legalności działania Izby, która by ją wydała.
Pat prawny, w jakim znalazła się Polska, wymaga pilnych i zdecydowanych działań – ale także odwagi politycznej i kompromisu ze strony wszystkich ugrupowań tworzących dzisiejszą koalicję rządzącą. Zdaje się więc, że potrzebny jest jakiś współczesny Aleksander Wielki, który jednym cięciem miecza rozciąłby związany na Polsce przez Jarosława Kaczyńskiego gordyjski węzeł. Inaczej czeka nas dryfowanie w stronę chaosu instytucjonalnego, w którym prawo przestaje być punktem odniesienia, a staje się polem interpretacyjnej wojny.
I nie wiem dlaczego, przypomniało mi się, że w maju 2026 roku będziemy obchodzić 100 rocznicę zamachu stanu przeprowadzonego przez Józefa Piłsudskiego. Przypomnę, że w wyniku tego zamachu zakończył się w Polsce okres demokracji parlamentarnej i rozpoczął się okres rządów faszyzującej sanacji, która następnie zbudowała drugi w Europie obóz koncentracyjny w Berezie Kartuskiej dla przeciwników rządzącej ekipy piłsudczyków.
Jedno jest pewne, miecz Damoklesa zawisł nad Polską.








